Festiwal sztuki nowoczesnej - Manifesta 12 - Palermo
Tekst i zdjęcia: Karolina Rakoczy
16 stego czerwca w Palermo, konferencją prasową w kościele Sw.Katarzyny, inaugurowano oficjalnie Manifesta 12.
Jeden z najpiękniejszych barokowych kościołów w mieście wypełnił na dwie godziny wielojęzyczny zgiełk, błyski fleszy i kamery telewizji z całego świata. Dziennikarze, artyści, kuratorzy, kolekcjonerzy i miłośnicy sztuki, zgromadzili się na otwarciu jednej z największych imprez kulturalnych tego lata.
Po wstępnej prezentacji, rzesze uczestników z identyfikatorami na szyi i mapą w ręku ruszyło w miasto by przez pierwsze trzy dni swobodnie i bez tłumów odkrywać artystyczne projekty ukryte w najprzeróżniejszych miejscach starego miasta Palermo, a które dostępne będą dla szerokiej publiczności do 4 listopada.
Manifesta to wędrowne biennale sztuki nowoczesnej, założone w 1993 roku przez nieustająco kierująca nim historyczkę sztuki, Hedwig Fijen .
Mające swoją siedzibę główną w Amsterdamie, Manifesta co dwa lata podejmuje się ogromnego przedsięwzięcia jakim jest organizacja trwającego parę miesięcy festiwalu sztuki nowoczesnej, za każdym razem w innym europejskim mieście.
Świadomie wybierając mniej znane i rozpoznawalne ośrodki na mapie kulturalnej Europy, Manifesta szuka świeżości oraz płodnego terenu dla nowych inspiracji i tendencji w sztuce.
W swych poszukiwaniach Kreatywni Mediatorzy (jak zwykło się tu nazywać kuratorów) zawitali do takich miast jak, Rotterdam, Frankfurt, San Sebastian, San Petersburg, czy dwa lata temu Zurych.
Tematem przewodnim tegorocznego Manifesta12 w Palermo jest „Ogród planetarny. Pielęgnacja współistnienia”. Nawiązuje on do teorii francuskiego filozofa i ogrodnika Gilles Clement, porównującego świat w którym żyjemy do ogrodu, który mamy uprawiać i pielęgnować.
Miejscową inspiracją dla Mnifeta był zaś obraz XIX wiecznego sycylijskiego pejzażysty Francesco Lojacono „Widok Palermo” na którym podziwiać można, harmonijne i wręcz „naturalne” współistnienie rdzennej roślinności Sycylli z tą importowaną, pochodzącą z innych kontynentów a tak zintegrowana z otoczeniem ze dla dyletanta sprawiająca wrażenie endemicznej.
Drzewa oliwne, cytrynowce, agawa, mirt, czy eukaliptus, stanowią dziś nieodzowna część krajobrazu Sycylii, choć w rzeczywistości pochodzą z zupełnie innych części świata.
Idea świata jako ogrodu, w którym tworzą nowy ekosystem ą obce sobie w naturze rośliny, idealnie oddaje charakter Palermo, tygla kulturowego, w którym od wieków żyją w harmonii i symbiozie różne, często przeciwne kultury.
Sycylia, znajdując się na skrzyżowaniu dróg handlowo-migracyjnych przez stulecia była celem „najazdów” i podbojów. Grecy, Arabowie, Normanowie, Hiszpanie, kolejni kolonizatorzy zapewniali jednak lokalnej ludności pokojowe współżycie, wykazywali się tolerancją dla ich wierzeń, zwyczajów i kultury, wzbogacając ją jedynie własnymi wpływami a nie niszcząc ją. Kuchnia, język, zwyczaje, architektura i sztuka, wszędzie tu widoczne są wpływy kolejnych kolonizatorów wyspy. Świadectwem sięgającej minionych stuleci integracji i różnorodności populacji, są tabliczki z nazwami ulic na starym mieście, napisane w trzech językach, po włosku, arabsku i hebrajsku.
W ciągu ostatnich lat Sycylia stała się znów, celem ogromnej fali emigracyjnej płynącej z Afryki ku Europie. I jak przed wiekami okazała się oazą gościnności, przychylności i wzorem integracji dla wszystkich narodów świata.
Właśnie to pokojowe współistnienie natury i kultur stało się tematem przewodnim tegorocznego biennale. Spośród prezentowanych prac 50 ciu artystów, 35 powstało na specjalne zamówienie Manifesta jako efekt badań i inspiracji lokalnym środowiskiem.
Instalacje, rzeźby, video, malarstwo, performance prezentowane są w 20 różnych, symbolicznych dla Palermo i nierzadko nie udostępnianych dla zwiedzających miejscach. Pałace arystokracji, kościoły, oratoria, już same w sobie stanowią niezwykłą atrakcję, ale w zestawie z prezentowaną w nich sztuką są duchowym i intelektualnym przeżyciem które pozostanie z nami na długo po zakończeniu biennale.
Głównemu programowi towarzyszy 71 orbitujących wydarzeń wyselekcjonowanych rygorystycznie spośród międzynarodowych i lokalnych propozycji. Jest wiec co podziwiać, nad czym się zastanowić, czym zachwycić.
Warto zapuścić się w uliczki starego miasta z mapa lub bez w spontanicznym poszukiwaniu miejsc poświęconych Manifesta.
Absolutnie warte odwiedzenia są dwa pałace wyrastające nad brzegiem morza, tak ze względu na architekturę jak i mieszczące się tam wystawy.
Pierwszy z nich to neogotycki Palazzo Forcello de Seta, otwierany dla publiczności tylko przy szczególnych okazjach a w którym znajdują się instalacje poświęcone tematyce imigracji, integracji i kondycji ludzkiej w obliczu dramatu imigracyjnego.
Drugi to majestatyczny Palazzo Butera, do niedawna podupadająca XVIII wieczna siedziba arystokratyczna, kupiona za cenę jednego obrazu, przez włoskiego kolekcjonera Massimiliano Valsecchi i skrupulatnie odrestaurowywana w celu stworzenia poliwalentnego centrum kulturalnego oraz siedziby dla jego wspanialej kolekcji sztuki.
Znajdują się tu prace poświęcone są głownie tematyce botaniki i ogrodu jako miejsca integracji. Kolejne pomieszczenia wypełniają kwiaty i bogata roślinność „wyrastającą” ze ścian, stropów, ekranów telewizorów, pokrywająca mury i posadzki, tworząca sztuczny ogród w środku miasta.
Oratorio dei Bianchi to z kolei „sanktuarium” barokowej rzeźby autorstwa Giacomo Serpoty, najwybitniejszego stiukarza barokowego Palermo.
Prezentowane tu nowoczesne, instalacje o charakterze quasi-religijnym i surowej estetyce, wykonane ze skory, metalu i gwoździ stoją w całkowitym kontraście do wypełniających oratorium, białych, śmietanowych wręcz o idealnie gładkiej powierzchni postaci świętych i wesołych puttów. Kontraście który wywołuje estetyczne napięcie jakże potrzebne by zwykłe dekoracje można było nazwać sztuką.
Spacerując po Palermo śladami Manifesta, nie można nie wstąpić do tutejszego ogrodu botanicznego, stricte związanego z tematem przewodnim biennale. Sięgające swoimi korzeniami XVIII wieku Orto Botanico, to jedno z największych tego typu miejsc w Europie. Mające w swoich zbiorach ponad 12.000 gatunków roślin z całego świata jest będące ewidentnym przykładem harmonijnego współżycia obcych sobie w naturze organizmów.
Chyba jednak największe wrażenie wywarło na mnie archiwum historyczne miasta Palermo, zazwyczaj zamknięte dla publiczności. W ciemnym ogromnym pomieszczeniu zgromadzono tysiące i tysiące tomów ksiąg z archiwum miasta. Stosy chaotycznie poukładanych dokumentów, przykrytych warstwą wiekowego kurzu. Niektóre sięgające XVI wieku. Rozkładające się kartki papieru jak ciała tych których dotyczą widniejące na nich zapiski. Tony wspomnień nie należących do nikogo i skazanych na wieczne zapomnienie.
Już samo to miejsce jest magiczne i niezwykle przejmujące, ale video instalacja, która się tu znajduje jest wyjątkowym jego dopełnieniem. Na samym końcu sali widnieje ogromny obraz drewnianej marionetki, która powoli porusza się i przechyla na boki aż w końcu przewraca się na ziemie. Marionetka symbolizuje postać reżysera Vittorio de Seta, który wielokrotnie podczas swojej kariery podlegał cenzurze i posądzany był o sympatie komunistyczne. Przy wejściu do archiwum wystawiony jest znaleziony wśród dokumentów zgromadzonych w archiwum, donos na reżysera sporządzony przez policjantów z miasteczka na Sycylii.
Manifesta można zwiedzać od wtorku do niedzieli od 10.00 do 20.00.
Bilety do nabycia oraz wszelkie informacje można znaleźć na miejscu w Teatro Garibaldi, lub na stronie www.manifeta12.org
Powrót

