Grupa Kaplica - A c é p h a l e

13 stycznia - 26 stycznia 2018


Pod koniec okresu, który przeszedł do historii pod nazwą dwudziestolecia międzywojennego, Europę ogarniały przeróżne, najśmielsze  ale również najstraszniejsze z teorii jakie do wówczas powstały. Zaczęła się uwydatniać niesłychana wielotorowość myśli i działalności ludzkiej. Polityka przerażała, prasa i radio fascynowały, społeczeństwa zmieniały się, dzieliły i spajały w nieznanej wcześniej formie. Równolegle ludzie tworzący niby ten sam krąg cywilizacyjny, zaczęli odmiennie rozumieć podstawowe wartości, takie jak wolność, prawda czy nawet miłość. Wiemy jaką trzeba było za to zapłacić cenę. I tak, podczas gdy ideologowie III Rzeszy próbowali naciągać myśli różnych filozofów niemieckich by podbudować swoją zdehumanizowaną narrację, inni stawali w obronie tych, których dzieło zostało  de facto skradzione przez tworzących równoległą prawdę. W latach 1936-1939 we Francji wydawane było czasopismo, którego jednym z założeń było bronienie zawłaszczonej przez nazistów teorii, człowieka, który był jednym z większych piewców i obrońców ludzkiej emocjonalności. Ten filozof, który zresztą uważał się tylko za filologa, to oczywiście Fryderyk Nietzsche. Natomiast pismo, które stawało w jego obronie przybrało nazwę acéphale. To francuskie słowo, wywodzące się od greckiego akephalos, dosłownie oznacza bezgłowy. Przy naturalnym skojarzeniu głowy, w której znajduje się nasz ośrodek myślowy z racjonalizmem, bezgłowy miał odnosić się do ludzkiej emocjonalności. Osobą która była głównym inicjatorem i sprawowała piecze nad całym przedsięwzięciem był Georges Bataille. Ten  myśliciel, który na francuskiej scenie dyskursu intelektualnego stał w ciekawym miejscu, bo pomiędzy Heglem a Nietzschem, analizował człowieka przez pryzmat opozycji kultura - natura. Stawiając pytania, na ile „naturalne” są pewne zachowania, a na ile kultura jest jedynie wypadkową sił transgresyjnych, gdzie tworzymy ją jako przekraczanie natury, musiał wnikliwie patrzeć na to co w człowieku z pozoru irracjonalne, nieskonwencjonalizowane, emocjonalne, a jednak funkcjonujące w ramach kultury, która w dodatku często tą dionizyjskość naturalności sankcjonuje. W czasopiśmie Acéphale, właśnie owa nietzscheańska dionizyjskość była głównym przedmiotem badań. Hasło to w sposób oczywisty dla nas daje również wyraz naszej próbie określenia świata. Z tą różnicą, że nasza działalność opiera się nie na badaniu tego zagadnienia w sposób naukowy, a tworzenia w owym duchu. Chcemy dokonać odświeżenia tego pojęcia gdyż wydaje się, że może być ono bodźcem refleksyjnym względem dzisiejszych dni, w których, też prawda o człowieku jest gdzieś zagrzebywana, tym razem pod ciągłym tworzeniem symulakrów oraz przez konsumpcjonistyczny paradygmat post-kapitalistycznej schizofrenii. Uznajemy zatem, że aby wydostać się z przygniecenia głazem post-prawdy należałoby przypomnieć sobie jakie są podstawy naszego jestestwa, min. odwołując się do pierwotnej, nieskrępowanej emocjonalności, czy nawet zindywidualizowanego poszukiwania duchowości. Tu pojawia się kolejny powód aby odwołać się do francuskiego acéphale, bowiem ludzie skupieni wokół czasopisma tworzyli również coś na kształt tajnego stowarzyszenia, które wręcz spirytystycznie zgłębiało związki emocjonalności, czasem nawet bachiczności z szeroko pojętym mistycyzmem. Ponadto  samo dosłowne rozumienie acéphale - bezgłowy - wpisuje się w afektywne pojmowanie dzieła sztuki, gdzie przy konfrontacji odbiorcy z bytem artystycznym następuje cięcie.. odcięcie. W nagłym oderwaniu od tego jak zazwyczaj postrzegamy rzeczywistość, obraz przedstawia nam nowy świat, przenosi nas, tak jak możliwe, że przeniosłoby nas gdzie indziej, po odcięciu głowy gilotyną.


Piotr Wesołowski




Powrót