Jiří Černický - Spirytualizm naukowy
Jiří Černický żyje jakby w rozkroku między dwiema epokami: minionym i obecnym tysiącleciem. Urodzony 21 lat po II wojnie światowej, rok po tym, jak Joseph Kosuth stworzył przełomowe dzieło One and Three Chairs (Jedno i trzy krzesła, 1965), Černický pracuje całkowicie zakorzeniony w erze społeczeństwa informacyjnego. Nieustępliwy obrońca modernistycznego indywidualizmu, jeden z ostatnich wielkich bardów wnosi do swojej egzystencji patetyczne porównania, ponieważ sam jest wybitnym zjawiskiem, romantykiem słowa, czynów i gestów.
Jego drogę zawodową, z punktu widzenia rozwoju artystycznego, można usytuować na styku trzech sekwencji dziejów kultury. Na początku twórczego samookreślenia przeżył oczarowanie rosyjską awangardą, ale też sowiecką pierestrojką, której atmosfery doświadczył w końcu lat 80. ubiegłego wieku. Nieco później zafascynował się aktywizmem społecznym, który w przestrzeń artystyczną wniósł Joseph Beuys. Wrażliwość Černickiego podlegała również silnie inspirującym wpływom schyłkowej nieoficjalnej czeskiej moderny – w kontrze do cicho dogorywającego rewolucyjnego reżimu komunistycznego. W szczególności konfrontował własne doświadczenia związane z tragicznym losem pozbawionej historycznych korzeni społeczności czeskich Sudetów (skąd pochodzi) i ekologiczną dewastacją tego regionu z gwałtownym pojawieniem się drugiego pokolenia praskiego postmodernizmu, którego zwieńczeniem była posttotalitarna transformacja społeczna.
I tak, jako wrażliwy nomada, wieczny poszukiwacz prawdy i kondensator nowych światów czy uporczywy opowiadacz wielkich i niestety marginalnych historii, Černický sięga do swojej pamięci, do głębi swojej wyobraźni, aby z niej wydobyć nowe tematy warte artystycznej wizualizacji. W uczciwym poszukiwaniu, w powabie mozolnego samoudręczenia i zadawaniu sobie pytań o aktualność własnego wyrazu artysta kreśli elegancką krzywą – poczynając od delikatnych objęć późnego modernizmu przerywanego postmodernistycznymi porywami aż po falę altermodernizmu, będącego reakcją na zaostrzoną wrażliwość sceny środkowoeuropejskiej – i cyzeluje pytania dotyczące charakteru dzieła sztuki, granicy środków wyrazu i formatów, przemieszania technik artystycznych i przestrzennego wymiaru, w jakim sztuka jest prezentowana.
Na wystawie „Spirytualizm naukowy” przygotowanej dla Galerii Arsenał w Białymstoku Černický zestawia prace, które ilustrują niejasną i inspirującą granicę między kreatywnością odkrycia naukowego a ekstazą przeżycia duchowego. Przy czym właśnie sztuka – w przekonaniu autora – ma być polem siłowym, na którym dochodzi do przecinania się tych pozornie przeciwstawnych energii.
W pracach prezentowanych na wystawie „Spirytualizm naukowy” Černický formułuje koncepcję wizjonerskiego aktywizmu, który jest dowodem wiary w potencjał sztuki, w jej zdolność do inicjowania zmian za pośrednictwem rewolucyjnego aktu społeczno-kulturowego. Proces ten można interpretować przede wszystkim jako cierpliwe poszukiwanie prawdy artystycznej, którą kanadyjski filozof i estetyk Lambert Zuidervaart znajduje w procesie „dynamicznej współzależności między kreatywną otwartością a kreatywną zdolnością przekonywania”. W zniewalającym obszarze, który kształtują projekty Černickiego, otwiera się przed nami elegancki system urzekających postaw, które nas jednoczą z bogactwem twórczej fantazji i hiperbolizowanego piękna oraz sugestywnym bólem życia pośród rozpadających się wartości i struktury naszego świata.
Michal Koleček, 2018
Powrót

