Sensibilizm 1957-2017 - Dokumentacja primordialna ze zbiorów Michała Jędrzejewskiego |100. Lat Awangardy w Polsce

Sensibilizm to zjawisko artystyczne powstałe w połowie lat 50. XX wieku w środowisku studentów i absolwentów PWSSP (obecnie ASP) we Wrocławiu. Nazwa, którą wymyślił inicjator nurtu Kazimierz Głaz, pochodzi od sensibilatorów - związków chemicznych doczulających barwniki stosowane w przemyśle ceramicznym, z którymi studenci PWSSP zapoznawali się w ramach praktyk w zakładach w Wałbrzychu.

Sensibilizm dystansował się wobec ówczesnych dyskusji zakleszczonych wokół opozycji realizm - abstrakcjonizm, uznawając je za pozorne i deklarując - celowo enigmatycznie - wchłanianie wszystkich kierunków w sztuce. Był „-izmem” raczej w ironicznym sensie, kierował uwagę na pewien stan świadomości przejawiający się w aktywności zarówno na styku (i w połączeniu) różnych dyscyplin sztuki (sztuk wizualnych, akcyjności, teatru i parateatru), jak i w swobodnym wchodzeniu na tereny zaanektowane dla naukowych rozważań i literatury. Propagowany stan świadomości w zupełnie swoisty sposób łączył wyczulenie na absurd z asemantyczną medytacją rzeczywistości (wraz z ewentualnie obecną w niej sztuką); w docenianiu poczucia humoru odnajdywał nie tylko ducha zabawy, lecz także drogę do przekraczania schematów poważnej refleksji.

Sensibiliści zapoczątkowali działania happeningowe w Polsce, gdy jeszcze nie był znany termin happening - spektakle-akcje w Teatrze Kameralnym we Wrocławiu w maju 1957 - a wydrukowany manifest sensibilizmu Kazimierza Głaza w formie ulotki kolportowany był w czerwcu 1957 w Kazimierzu Dolnym (druk ten 27.05.1957 uzyskał zezwolenie cenzury). Instytucja ma zatem podstawy świętować w 2017 roku jubileusz 60. lat sensibilizmu, niewątpliwie korespondujący ideowo ze Stuleciem Awangardy w Polsce.

Najaktywniejszymi animatorami tego nurtu byli, oprócz Kazimierza Głaza: Michał Jędrzejewski i Wiesław Zajączkowski, a także Zbigniew Makarewicz. Jednak sensibiliści nigdy nie zamierzali tworzyć formalnego ugrupowania, raczej zależało im na „doczulaniu” świadomości (nie tylko artystycznej) w różnych środowiskach prowadząc swoje oddzielne codzienne drogi profesjonalne (w tym także artystyczne). Z tego powodu dorobek sensibilizmu jest rozproszony, a zatem warto poświęcić uwagę na jego tropienie, prezentowanie i konfrontowanie z dzisiejszymi realiami, bo fenomen ten po raz kolejny ujawnić może swój inspirujący potencjał fermentu.

Wystawa zaprezentuje fotografie, kolaże, druki (m.in.: manifest Kazimierza Głaza i legendarny Funt Patagoński - równowartość braku 100 zł), rysunkowe zapisy akcji sensibilistycznych i sensibilstyczne rysunki pojęciowe, projekty Instytutu Sensibilistycznego czy Instytutu Iluminacji Krajobrazu oraz publikacje tego nurtu.

Wystawa pomyślana jest też jako przestrzeń do działań performatywnych w trakcie Wieczoru Performansu (14.05.2017) w ramach Międzynarodowego Festiwalu Sztuki Performance Interakcje (z siedzibą główną w Piotrkowie Trybunalskim). W czasie Nocy Muzeów (20/21.05.2017) prowadzony będzie na wystawie dyżur kuratorski dla wszystkich widzów zainteresowanych zarówno wystawą, jak i galerią. Dla szkół średnich współpracujących z Galerią Działań przygotowana jest edukacyjna prelekcja Od Sensiblizmu do Pomarańczowej Alternatywy. Awangardowe tradycje w powojennym Wrocławiu. 

Kurato - Grzegorz Borkowski