Szczecińskie awangardy

24 listopada - 14 stycznia 2018


Wystawa gromadzi dzieła artystów współczesnych związanych z Wydziałem Malarstwa i Nowych Mediów Akademii Sztuki w Szczecinie, przepracowujących idee klasycznej awangardy. Ramy pokazu stanowi lokalny kontekst - dzieje dwóch instytucji o mieszczańskim rodowodzie, muzeum i uczelni artystycznej. Ich pierwotna negacja oraz wynikająca z niej reforma stały u podstaw awangardowego projektu początku XX wieku. Ekspozycja, skonstruowana achronologicznie wokół pojęć kluczowych dla całego stulecia, zwraca uwagę na dwie batalie o nowoczesną sztukę w Szczecinie. Po pierwsze akcentuje wagę Muzeum Miejskiego pod zarządem Waltera Riezlera (1910-1933), wspierającego twórczość ekspresjonistów, oraz nauczanie Szkoły Rzemiosł Artystycznych w czasie dyrekcji Gregora Rosenbauera (1923-1934), adaptującej najnowocześniejsze metody kształcenia. Riezler - czołowy teoretyk Werkbundu - zgromadził w komunalnej kolekcji szereg dzieł współczesnych twórców, wykonanie kilku zlecił specjalnie z myślą o budynku obecnego Muzeum Narodowego w Szczecinie. Do rangi symbolu urósł stworzony przez Ludwiga Giesa Krucyfiks, który po objęciu władzy przez nazistów, uznany za przejaw sztuki zwyrodniałej, prezentowano na wszystkich stacjach niesławnej wystawy Entartete Kunst. Rosenbauer - awangardowy architekt - sprowadził do Szczecina pedagogów-absolwentów weimarskiego Bauhausu: Kurta Schwerdtfegra, Else Mögelin i Vincenta Webera. W muzeum i we współpracującej z nim szkole gościły wtedy najwybitniejsze postaci niemieckiej sceny artystycznej, m.in. Ludwig Mies van der Rohe, Oskar Schlemmer czy Johannes Itten. Po drugie wystawa przypomina sylwetki polskich artystów, przyjeżdżających do Szczecina w nowym okresie pionierskim po zakończeniu drugiej wojny światowej. W salach Muzeum Pomorza Zachodniego, przejmującego gmach po swoim niemieckim poprzedniku, a także w klasach licealnej Szkoły Sztuk Pięknych pojawili się znów twórcy modernistyczni. Szczególną rolę odegrali Kazimierz Podsadecki - nestor międzywojennej awangardy, autor fotomontaży, typograf, członek Praesensu, a także młodsi o pokolenie Marian Tomaszewski i Łukasz Niewisiewicz - malarze zbliżający się do surrealizmu, oraz Sławomir Lewiński - rzeźbiarz zafascynowany sztuką archaiczną. Wszyscy zaangażowali się w proces budowania nowej tożsamości tak zwanych Ziem Odzyskanych, lecz brak powszechnego zrozumienia dla ich awangardowego języka formalnego skutkował szybkim wypaleniem pierwotnego entuzjazmu. Zarówno przed wojną, jak i po niej najbardziej doskwierała wątłość środowiska plastyków-eksperymentatorów, szczególnie skrzywdzonego przez politykę kulturalną III Rzeszy i PRL okresu stalinowskiego.  

Akademia Sztuki w Szczecinie, najmłodsza polska uczelnia artystyczna, od siedmiu lat nie tylko wypełnia lukę w zakresie kształcenia na poziomie uniwersyteckim. Podobnie jak miejscowa szkoła w latach dwudziestych, ożywia również środowisko lokalne przybyszami z kraju i zagranicy. Nosząc obciążoną tradycją nazwę, lecz budując swe struktury od podstaw, kieruje się namysłem nad eksperymentem w sztuce i życiu. Dlatego ekspozycja Szczecińskie awangardy zestawia dzieła historyczne (ze zbiorów Muzeum Narodowego w Szczecinie, Muzeum Narodowego w Warszawie, Muzeum Lubelskiego, Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, Zachęty Sztuki Współczesnej w Szczecinie, Bernhard-Heiliger-Stiftung / Kunsthaus Dahlem w Berlinie, Königliche Porzellanmanufaktur w Berlinie oraz kilku kolekcji prywatnych z Polski, Niemiec i Belgii) z ich współczesnymi reinterpretacjami lub świadectwami ciągłości idei awangardy. 

Wystawę podzielono na trzy części tematyczne: Jaskinia i wieża - dialog pierwiastków prymarnych, Tkanina - ciało, tożsamość, fetysz oraz Przeszłość (nie) istnieje. W nawiązaniu do praktyki wypracowanej przez Bauhaus dzieła klasyków i współczesnych „mistrzów” dopełniają prace najmłodszych absolwentów oraz studentów.

   

Kurator - Szymon Piotr Kubiak


Galeria prac


Powrót