Gerhard Birkhofer - Cienie i refleksy

Główne zagadnienia, którymi zajmuje się Gerhard Birkhofer, stanowią przestrzeń i światło. Podejmuje te problemy zarówno w rozważaniach teoretycznych jak praktycznie w malarstwie i rzeźbie. Artysta należy do nurtu sztuki racjonalnej, operującej językiem geometrii. Jednak mimo, że powiada z przekonaniem, iż „matematyczna logika definiuje sztukę”, jego twórczość nie ma nic z matematycznych kalkulacji i chłodu. Jest emocjonalna i budzi emocje.
Birkhofer jest niezwykłą osobowością. Jest intelektualistą wnikliwie obserwującym świat, sztukę i ludzi. I jest myślicielem, ale jednocześnie epikurejczykiem doceniającym wszelkie radości i uroki życia, choć także filozofem. Ze swą ciekawością oglądania z nieco ironicznym dystansem teatru świata i ze swym upodobaniem do wina, wykwintnych potraw i nieoczekiwanych zdarzeń jest Birkhofer wcieleniem Rollandowskiego Colas Breugnon wzbogaconego o nieocenione uprawianie działalności artystycznej.

Tak wewnętrznie skonstruowany twórca musi być wiecznym poszukiwaczem nowych idei obrazu. Na naszej, warszawskiej wystawie przedstawił przykładowe pozycje kolejnych etapów tych zmieniających się koncepcji malarskich.
Jedną z pierwszych i o wyjątkowej urodzie była faza „Farbfelder”/„Pól barwnych”/ - obrazów monochromatycznych w intensywnych kolorach, z wmalowanym w nie immaterialnym, ulatującym kwadratem. Emanowały one metafizyczne światło. Płótna te miały niezwykłą siłę energetyczną. Wchłaniały widza w przestrzeń barwy.

Inną koncepcją była długa seria płócien „Shadows”/„Cienie”/ z zagadkowymi kratami, powtórzonymi w głębi przestrzeni jako druga, równoległa konstrukcja, a może tylko jako zwodniczy cień tej pierwszej.

Klimat wieloznaczności, tajemnicy i znaków zapytania jest właściwością wszystkich, a więc i następnego etapu poszukiwań Birkohofera: „Raumbilder” /„Obrazów przestrzennych”/. Są to znów abstrakcyjne, owiane klimatem ułudy konstrukcje z belek o kwadratowym przekroju, rozbudowane w nierzeczywistej przestrzeni. Kolor nadaje tym płótnom urodę i równocześnie je odrealnia, podczas gdy światło podkreśla trójwymiarowość elementów, z których zostały skonstruowane.

Przemiany koncepcji malarskich Birkhofera związane są zazwyczaj z ruchem form i kolorów w przestrzeni. Są w pełni logiczne i konsekwentne. Toteż w następnej fazie zmian użycie drobnoziarnistych siateczek nakładanych na siebie i pokryte barwami tło wydaje się naturalnym dalszym ciągiem dotychczasowych poszukiwań. Bowiem ruch widza obok nich sprawia, że w jego odbiorze kolory dzięki tym siatkom ulegają zmianom i pojawia się zjawisko interferencji.
Podobnie wyrazem konsekwencji w prowadzeniu wybranej linii doświadczeń jest podjęcie ostatnio przez artystę prób z działaniem barwnymi refleksami. Tu także operuje Birkhofer kratą w kształt której wycina białą płytę zawieszoną nad białym tłem. Od powieszonej płyty, pokrytej pod spodem intensywną barwą, dzięki światłu pada refleks koloru na płaszczyznę tła.

Problemy światła, cienia i przestrzeni są dla artysty tak fascynujące, że podjął znamienny eksperyment w otwartej przestrzeni. Powiesił kratę – znak w obliczonej odległości na tle muru własnego domu i obserwował jak przekształca się jej cień pod względem kształtu i koloru w miarę zmian kierunku padania promieni słonecznych i zmian pogody.
Gerhard Birkhofer jest w niemieckim nurcie sztuki spod znaku geometrii wyjątkiem, bo się nie mieści w matematycznym, wyliczonym i wymierzonym racjonalizmie „Konkrete Kunst”. Jego sztuka nie tylko jest emocjonalna i poetycka, ale też kontemplacyjna i skłaniająca do ważkich pytań.
Dr Bożena Kowalska